Sunum metni nasıl hazırlanır?

Önce süre, sonra kelime: hesabı kendi hızınla yap

Sana verilen süreyi 130'la çarp; çıkan sayı metnin üst sınırıdır. Sonra %10 düş: slayt geçişleri, kısa bir video, bir soruya verilen cevap ve nefes payı bu boşluktan gelir. 7 dakikalık bir proje sunumu 910 kelime eder; payla 820 kelimelik bir metin hazırlarsın.

Bu kural ortalama bir hız varsayar. Microsoft'un Konuşma Koçu için verdiği 100-165 kelimelik aralık, aynı 10 dakikanın 1000 kelime de 1650 kelime de olabileceğini gösteriyor. Aradaki 650 kelime, 5 dakikalık bir sunum kadar. Bu yüzden kendi hızını ölç: metninden 130 kelimelik bir paragrafı kronometreyle, sunumdaki gibi yüksek sesle oku. 60 saniye sürdüyse kural sana uyuyor; 50 saniye sürdüyse hızın dakikada yaklaşık 155 kelime, 75 saniye sürdüyse yaklaşık 105.

Kâğıtta ne kadar yer tutacağını merak ediyorsan: 1000 kelime kaç sayfa rehberindeki kendi ölçümümüze göre A4'te Times New Roman 12 punto ve 1,5 satır aralığıyla bir sayfaya yaklaşık 365 Türkçe kelime sığıyor. 10 dakikalık bir metin bu düzende 3,5 sayfa civarı tutar. Okumak için daha büyük punto seçersen sayfa sayısı artar, süre değişmez.

Bir sunum metninin iskeleti ve örnek açılış

Açılış, ilk 30 saniye: dinleyicinin sorunu, bir soru ya da bir rakamla başla; ardından ne kadar konuşacağını ve ne göstereceğini söyle. Kendini tanıtman bir cümleyi geçmesin.

Gövde: her slayt tek bir mesaj taşır ve slaydın başlığı o mesajın kısa hâlidir. Her bölümün başına bir geçiş cümlesi yaz. Microsoft da Konuşma Koçu önerilerinde, sonraki slayda geçerken kullanacağın cümleyi önceden planlamanı öneriyor; bu cümleler hem dinleyiciye yol gösterir hem de seni sakinleştirir.

Kapanış: bütün sunumu baştan özetleme. Dinleyiciden istediğin tek şeyi söyle (bir karar, bir deneme, bir oy), sonra soruları al.

Önce: “Merhaba, ben Deniz. Bugün size kampüste enerji tasarrufu hakkında bilgi vereceğim.” Sonra: “Geçen kış bu binanın ısınma faturası [tutar] geldi. Önümüzdeki yedi dakikada bunu azaltabilecek üç değişikliği göstereceğim; üçü de bu dönem başlayabilir.”

İkinci açılış, neden dinlemen gerektiğini, sunumun süresini ve yapısını üç cümlede söylüyor. Rakamı bilmiyorsan uydurma: köşeli parantez, sunumdan önce doldurman gereken yeri gösterir.

Slaytta yazan ile söylediğin aynı olmasın

Slayt ile metin farklı işler görür. Slaytta anahtar kelime, rakam ve görsel olur; tam cümleler senin ağzındadır. Microsoft'un Konuşma Koçu, sunucu slayttaki uzun metni okuduğunda bunu fark edip uyarıyor. Aynı sayfa, slayttaki başlığı ya da kısa bir maddeyi tekrar etmenin sorun olmadığını, rakamları yüksek sesle okumanın da dinleyicinin anlamasına yardım ettiğini yazıyor.

Guy Kawasaki'nin 10/20/30 kuralı aynı noktaya başka yerden geliyor: 10 slayt, en fazla 20 dakika ve 30 puntodan küçük yazı yok. Kawasaki'ye göre dinleyici slaytı senin konuşmandan hızlı okur ve sen konuşurken önden gider. Kural yatırımcı sunumları için yazıldı ama Kawasaki onu bir karar ya da anlaşma beklenen her sunuma uygun buluyor.

Örnek. Slayt: “Isınma: %18 düşüş”. Metin: “Geçen yıl ısınma tüketimini %18 azalttık. Bunun yarısı tek bir değişiklikten geldi: dış kapıların açık kalma süresini kısalttık.” Slayt rakamı gösterir, metin rakamın hikâyesini anlatır. Bu örnekteki rakamlar yalnızca biçimi gösteriyor; kendi sunumunda kendi verini kullan.

Tam metin mi, not mu: konuşmacı notları ve prova

Önce metni tam yaz ve ilk iki provada tam metinden oku. Sonra her slayt için üç beş anahtar kelimeye indir ve sunumda onlara bak. Microsoft da notlardan ya da bir metinden çalışırken yalnızca metinden okumamanı öneriyor, çünkü bu sesini tekdüzeleştirebilir. Açılış ve kapanış cümlelerini ezberle; ortası notlarla daha doğal akar.

Notları slaytların içine koyabilirsin. PowerPoint'te her slaydın altındaki Notlar bölmesine yazdığın konuşmacı notları sunum sırasında senin ekranında görünür, dinleyicilere görünmez; bilgisayar projektöre bağlıyken Sunucu Görünümü notları senin ekranında açar. Microsoft'un sayfasına göre web için PowerPoint notları yazmana izin verir ama sunarken onları göstermez. Google Slaytlar'da Slayt gösterisi düğmesinin yanındaki oktan Sunucu görünümü'nü açıp Konuşmacı notları'nı seçersin; sunum sırasında S tuşu da notları açar.

Provayı yüksek sesle ve kronometreyle yap: iki kez tek başına, bir kez birinin önünde. PowerPoint'in Konuşma Koçu prova sırasında hızını, dolgu sözcüklerini ve slayt okuyup okumadığını değerlendirip sonunda bir rapor verir. Süreyi aşıyorsan en zayıf slaydı çıkar, hızlanma; Microsoft'un aktardığı araştırmalara göre çok hızlı konuşmak dinleyicinin anlamasını ve hatırlamasını azaltıyor.

Taslağı yapay zekâyla çıkarmak

“Sunum metni hazırlayan yapay zeka” diye arıyorsan önce neyin senden gelmesi gerektiğini ayır: konu, dinleyici, rakamlar, kaynaklar ve slayt sırası. Bunlar olmadan hangi araç olursa olsun boşluğu genel cümlelerle doldurur ve dinleyici bunu ilk dakikada sezer. Bu malzemeyle bir taslak çıkarmak ise zaman kazandırır. Okulunun ya da kurumunun yapay zekâ kullanımına dair bir kuralı varsa önce ona bak.

HidenGPT'nin Konuşma Metni formatında Konuşma türü olarak Sunum / konferans konuşması'nı seçip süreyi 1 ile 15 dakika arasında girersin; kelime hedefi Türkçe için dakikada 130 kelimeyle hesaplanır, 15 dakika yaklaşık 1950 kelime eder. Bu tür, açılışın ilk 30 saniyede dinleyicinin sorununa değinmesini ve sunumun amacını ve süresini açıkça söylemesini ister. Vermediğin anılar, isimler ve olaylar uydurulmaz, gerekiyorsa yerlerine köşeli parantezli bir yer tutucu konur; rakamları sen ver ve taslakta kontrol et. 15 dakikadan uzun bir sunumu bölüm bölüm yazdır, sonra taslağı kendi sesinle, kronometreyle oku ve ağzına oturmayan cümleleri kendi kelimelerinle yeniden kur.